Pedro Lenz' «Gschichte vo hie und hütt» «Eigenartigkeite vor eigete Wohrnähmig»

Pedro Lenz, 50, Mundart-Schriftsteller und Publizist, schreibt in seiner Mundart-Kolumne für die «Schweizer Illustrierte» übers «Chuchichäschtli» und Typisches für die Schweiz.

Di einti isch vo do gsi und di angeri e Dütschi. De het die vo do ihrere dütsche Fründin Mundartwörter diktiert und derzue erklärt, was si heisse. Di Dütschi het di schwizerdütsche Wort ungerenang ufglischtet und bi jedem Wort derzuegschribe, was es bedüttet.

I bi näbedranne ghocket und ha indiskret uf d Wortlischte gluegt. Z oberscht isch gschtange «Chuchichäschtli» und derzue d Übersetzig «Küchenschrank». Scho bevor, dass i gluegt ha, hätt i chönne wette, dass das z oberscht steit. Immer wenn öpper us der Schwiz öpperem us em Usland Schwizerdütsch erklärt, chunnt sofort grad ds Chuchichäschtli.

Höre mer doch mou uf mit däm Chuchichäschtli! Ds Chuchichäschtli cha me rouke! Wär het hüt non es Chuchichäschtli, wos fasch überau Iibouchichine git? Wi mängisch hei mer das Wort ir letschte Wuche bruucht? Wahrschiinlech nie. Ussert mir heigen am nen Usländer Schwizerdütsch erklärt. Ds Chuchichäschtli isch exemplarisch für di gstörti Säubschtwohrnämig vor eigete Sproch.

Isch jodle typisch schwizerisch?

Mir sägen aune Frömde wos wei wüsse, ds typischte Schwizerdütsche Wort sig ds Wort Chuchichäschtli, obwou, dass me das Wort im Autag praktisch nie i ds Muu näh. Aber wöu mer ds Chuchichäschtli immer wieder bruuche, zum üsi Sproch erkläre, gloube mer irgendeinisch säuber, es sig es typisches Wort.

Genau eso funktionierts mit ganz vüune typische Schwizertheme. Si si i üsem Autag überhoupt nid relevant, aber mir tüe so lang dergliiche, si sige prägend für üses Land und für üs säuber, bis mers säuber gloube. Isch jodle typisch schwizerisch? Für die, wo jodle vilecht scho, aber dass isch e verschwindend chliine Prozäntsatz vor Schwizer Bevöukerig. Isch es Chalet typisch für d Schwiz? Im Mittuland gseht me jedefaus meh Induschtriehallen und Wohnblöck aus Chalet. Isch d Schlacht bi Marignano massgäbend für di hüttigi Schwiz? Gwüssi Lüt behoupte das. Aber interessanterwiis ghört me vo de gliiche Lüt, wo gärn und vüu vo Marignano oder vo Morgarten oder vom Rütli rede, fasch nie öppis über d Gründig vom Bundesstaat 1848. Denn het me do ir Schwiz ds Gäud und di verschiedene Mass vereinheitlechet. Vo denn aa isch d Schwiz es Land gsi mit ere Verfassig, wo für aui di gliiche Rächt hei ggoute (wenigschtens für d Manne). Das isch für vüu Schwizer e riesige Fortschritt gsi. Vo dört aa het me di Verfassig verfiineret und ar Zit aapasst. D Wärte vo Demokratie und Freiheit, wo mer hütt zu rächt so stouz si druf, si erscht denn i jedi Gägend cho.

Aber über das redt me nid so vüu ir Schwiz. Mir verzöue de Frömde lieber chli vom Chuchichäschtli, wöu so mängs CH drinne vorchunnt.

Im Dossier: Alle «Notabene»-Kolumnen

Auch interessant